وجود خارجى محمول نه موضوع و نه باطلاق در هر دو ، و الا لازم آيد كه حمل محمولات ذهنية و غير ذهنية از لوازم ماهيات و غيرها بر موضوعات ذهنية در قضاياى طبيعية چون الانسان نوع و الحيوان جنس و غير طبيعية چون شريك البارى ممتنع و الاربعة زوج از اقسام حمل صناعى خارج بود و حمل صفات خارجيه موجود در اذهان چون حرارت و برودت بر اذهان صحيح باشد و در اقسام اين حمل مندرج و بر جمله وجود خاص به هر ماهيت وجودى بود كه او را به آن ماهيت علاقه ذاتيه بود نه عرضيه و او را به نسبت ديگر ماهيات آن علاقه متحقق نباشد و الا ترتب آن ماهيت بر آن وجود نه ديگر موجودات و استتباع آن وجود آن ماهيت شود نه ديگر ماهيات ترجح بلا مرجح بود پس بناچار فعليت وجودى كه آن وجود راست به ازاى فعليت ماهوى بود كه آن ماهيت راست و فدق وجودى كه او راست به ازاى فقد ماهوى بود كه اين راست و از اين بالاتر ميان ماهيت و وجود علاقه و ارتباط معقول نباشد پس لاجرم آثار آن ماهيت بر آن وجود مترتب شود و الا بر هيچ وجود مترتب نشود زيرا كه ترتب آن آثار بر ديگر وجودات ترجح مرجوح بر راجح بود نهايت اگر آن وجود را انحاء مختلف بحسب شدت و ضعف بود آثار آن ماهيت بحسب اختلاف آن وجود در شدت و ضعف بشدت و ضعف مختلف گردد . و از اينجا منكشف شود كه تعقل ماهيات كليه مرسله ، تخيل صور خياليه و احساس ديگر محسوسات و بر جمله ادراك مدركات چون مدرك بوجود ظلى موجود بود به اتحاد عاقل و معقول و خيال و متخيل و حس و محسوس باشد . زيرا كه اگر فى المثل ماهيت فرس كه در عاقله بود بوجودى مباين از قوه عاقله موجود بود و در او مرتسم چنان كه جمهور فلاسفه را اعتقاد است لازم آيد كه آن ماهيت بوجود خاص خود موجود بود چه وجود عقلى آن ماهيت در صورت ارتسام به او خاصه متعلق باشد چنان كه وجود خارجى او پس بناچار آثار فرس كونى بر او مترتب شود اگر ظل و وجه ضعيف فرس كونى بود چنان كه جمهور فلاسفه گوينده و يا آثار فرس عقلى كه در زمره ارباب انواع و مثل الهيه افلاطونيه بود اگر ظل فرس عقلى بود بلكه فرس عقلى بعينه بود لكن بوجه صعود و فرس عقلى چنان كه ما گوئيم چه او را از آنجا كه مجرد بود با فرس عقلى در نشأة عقليت چنان كه در ماهيت اشتراك بود پس عقلى از عقول بود نهايت از آنجا كه بوجودى ضعيف موجود بود لازم آيد كه آثار فرس كونى و يا